ARFID: Kiedy wybiórczość staje się diagnozą
Wielu rodziców słyszy: „wyrośnie z tego” lub „zgłodnieje, to zje”. W przypadku ARFID
te rady nie tylko nie działają, ale mogą być szkodliwe.
ARFID to coś więcej niż grymaszenie – to zaburzenie odżywiania, które wymaga profesjonalnego wsparcia
i precyzyjnej diagnozy.
Czym jest ARFID?
ARFID (ang. Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder) to zaburzenieodżywiania, w którym osoba nie spożywa wystarczającej ilości i/lub różnorodności pokarmów, aby zaspokoić potrzeby energetyczne organizmu. Co ważne – w przeciwieństwie do anoreksji czy bulimii – ograniczenia te nie wynikają z patologicznego lęku przed przytyciem czy zaburzonego obrazu własnego ciała.
Trzy główne mechanizmy ARFID:
- Nadwrażliwość sensoryczna – unikanie jedzenia ze względu na kolor, zapach, teksturę, temperaturę lub inne jego cechy sensoryczne.
- Brak zainteresowania jedzeniem – osoba nie odczuwa głodu, ma słaby apetyt, zapomina o posiłkach lub jedzenie ją nudzi/męczy.
- Lęk przed konsekwencjami (po traumie) – unikanie jedzenia
po incydencie zadławienia, wymiotów lub silnego bólu brzucha.
Jak rozpoznać ARFID?
Rozpoznanie opiera się na obserwacji konkretnych deficytów, które wpływają na zdrowie fizyczne i psychiczne. Do najczęstszych objawów należą:
- nagła utrata masy ciała lub (u dzieci) brak przyrostu wagi i wzrostu przewidzianego dla wieku,
- znaczące niedobory żywieniowe (np. anemia wymagająca suplementacji),
- konieczność żywienia dojelitowego lub stosowania doustnych suplementów,
- wyraźne zaburzenia funkcjonowania psychospołecznego (niemożność uczestniczenia w wyjściach, wspólnych posiłkach),
- bardzo wąska lista „bezpiecznych produktów” (często mniej niż 10–15 produktów).
Proces diagnozy: jak to wygląda w praktyce?
Diagnoza ARFID ma charakter interdyscyplinarny. Ponieważ przyczyny mogą leżeć w różnych obszarach, proces ten zazwyczaj angażuje kilku specjalistów:
Krok 1. Wykluczenie przyczyn medycznych
Lekarz pediatra lub gastrolog musi sprawdzić, czy niechęć do jedzenia nie wynika z chorób układu pokarmowego (np. refluksu, alergii, celiakii…) lub problemów z połykaniem.
Krok 2. Konsultacja psychologiczna / psychiatryczna
Zgodnie z klasyfikacjami ICD-11 oraz DSM-5, psychiatra lub psycholog kliniczny ocenia,
czy objawy pacjenta spełniają kryteria ARFID i czy nie współwystępują z innymi zaburzeniami (np. spektrum autyzmu, ADHD czy zaburzeniami lękowymi).
Krok 3 . Ocena neurologopedyczna
Specjalista sprawdza motorykę jamy ustnej. Czasami „niechęć” do mięsa wynika z tego, że dziecko ma zbyt słabe napięcie mięśniowe, by je skutecznie pogryźć.
Krok 4. Diagnoza procesów integracji sensorycznej (SI)
Terapeuta SI bada, jak system nerwowy reaguje na bodźce. Jeśli dźwięk chrupania
jest dla dziecka jak wybuch granatu, diagnoza sensoryczna jest niezbędna
do zrozumienia problemu.
Ważne: Wczesna diagnoza pozwala uniknąć wtórnych problemów emocjonalnych i fizycznych. Jeśli jedzenie wiąże się w Twoim domu z płaczem, lękiem lub walką – warto szukać pomocy u specjalisty znającego specyfikę ARFID.